Otomatik yangın söndürme sistemleri içerisinde yer alan FM 200 gazlı söndürme sistemleri; renksiz ve kokusuz gibi özelliklere sahip olması nedeniyle tercih edilmektedir. 25 bar basınç altında tüplere doldurulan FM200; sıvı şekilde muhafaza edilmektedir. Yaygın bir şekilde kullanılan FM-200 gazlı söndürme sistemleri bu kadar sık tercih edilmesinin sebebi; görüntü olarak uygulandığı alana herhangi bir zarar vermemesi ve insan sağlığını tehdit edici bir yanının olmamasıdır. İçerisinde sıvı halde bulunan gaz; püskürtme yoluyla yanıcı alana uygulanır ve FM200 gazı buzullar şeklinde yanıcı yüzeyi kaplayarak bir tabaka oluşturur. Halon gazına benzer bir yapıda olan FM 200 gazı; Halon gazı gibi kimyasal değil, fiziksel bir yangın söndürme sistemidir.

FM200 yangın söndürme sistemleri içerisinde yer alan FM200 gazı; havayla oluşturduğu yaklaşık % 7’lik performansla yangın söndürme konusunda en etkili gazdır. Özellikle diğer söndürücülerin bıraktığı fiziksel hasarı yansıtmaması nedeniyle; günümüzde en çok kullanılan otomatik yangın söndürme sistemlerinin başında gelmektedir. Bu da yine FM 200’ün bir avantajı olmaktadır. 

Açığa çıkan yangının fazla kayba neden olan olmaması için; en kısa sürede söndürülmesi gerekmektedir. Aksi halde yangının çıktığı bölgede bulunan çeşitli sistem ve üniteler kısa süre içerisinde yok olur. FM 200 gazlı söndürme sistemleri; kısa sürede müdahale etmesi nedeniyle değer görmektedir. Yangın alarmının devreye girmesinden sonra, ateşleme sistemi otomatik olarak olaya müdahale eder ve yaklaşık 8 saniyede yanıcı yüzeye püskürme işlemi uygulanır.

FM 200 yangın söndürme sistemlerinin en önemli özelliklerinden bir tanesi; yanıcı yüzeyde ve çeşitli ekipmanlarda kalıcı hasar bırakmaması olmaktadır. Su, köpük ya da kimyasal toz içeren yangın söndürme sistemlerinin uygulandığı yüzeylerde fiziksel açıdan ciddi hasarlar açığa çıkmaktadır. Bu problem nedeniyle FM200 gazı geliştirilmiş ve uygulandığı yüzeyde fiziksel hasar bırakmadığı için yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Özellikle FM200 gazıyla müdahale edilen alanlarda; yangın sonrasında herhangi bir temizliğe ihtiyaç duyulmaması da, bu sistemin yaygın olarak kullanılmasındaki en önemli etkendir. Elektrikli cihazların yer aldığı alanlarda bile yine sorun teşkil etmemektedir.

FM200 gazının belli başlı özelliklerini sıralayacak olursak;

  • Renksiz bir gazdır.

  • Koku verme özelliğine sahiptir.

  • İletkenliği yoktur.

  • Ozon tabakasına zarar vermemektedir.

  • Kimyasal bir gaz olmadığı için; insan sağlığını tehdit edici unsurları bünyesinde barındırmamaktadır.

  • Fiziksel bir gaz olan FM200 gazı; uygun şekilde kullanılması durumunda, yanıcı yüzeye diğer söndürücülerin verdiği hasarı da vermemektedir.

  • Kısa süre içerisinde ilgili ortamda yayılır.

  • Ekonomik bakımdan diğer söndürücülere oranla daha karlıdır.

FM200 yangın söndürme sistemlerinin yaygın olarak kullanıldığı alanlar ise şunlardır;

Bilgisayar Odaları, Telefon Santralleri, İletişim Merkezleri, Müzeler, Sanat Galerileri, Sistem Kontrol Odaları, Jeneratör Bölümleri, Güç Dağıtım Merkezleri, Banka Kasaları, Kütüphaneler, Teyp, Disket ve Disk gibi Depolama Alanları, Aseton Gibi Alev Alabilen Sıvı Depoları

Davlumbaz yangın söndürme sistemleri; davlumbazların kullanıldığı alanlarda ortaya çıkan yangınların söndürülmesine yardımcı olmaktadır. Özellikle davlumbazın en çok tercih edildiği alan olan mutfaklarda; bu tip yangınlara sıklıkla rastlanılmaktadır. Bulunduğu ortamdaki havayı temizleme görevi bulunan davlumbazlar; içerideki havayı mekanın dışına çıkarırlar. Bu yüzden özellikle yağ gibi yanıcı maddeleri bünyelerinde biriktirirler. Davlumbaz Söndürme Sistemi Eğer düzenli olarak temizlenmezlerse; yağ gibi yanıcı maddelerin yoğunluğu da günden güne artar ve bu durumda yangın çıkması da muhtemeldir. Bu yüzden düzenli olarak davlumbazların temizlenmesi ve içerisinde biriken atıkların ortadan kaldırılması gerekmektedir. Aksi halde biriken yanıcı maddeler ve artıklar büyük bir yangına yol açabilir. İçerideki havayı dışarıya çıkaran ve mekanın havasının temiz kalmasına yardımcı olan davlumbaz yangın söndürme sistemi en sık kullanıldıkları alanlar ise şunlardır:

Lokantalar, Oteller, Tatil Merkezleri, Alıveriş Merkezleri, Okullar, Hastaneler ve Sağlık Kurumları, Endüstriyel Tesisler, Havaalanı

Bu gibi alanlarda kullanılan davlumbazlar; eğer gerekli olan önlemler alınmazsa, yangınlara neden olabiliyor. Burada da davlumbaz söndürme sistemleri devreye giriyor. Kısa sürede devreye giren bu sistem; güvenliği kontrol altına alarak, yangının çıktığı noktaya müdahalede bulunuyor. Güvenilir ve hızlı bir yangın söndürme sistemi olan davlumbaz söndürme sistemleri; davlumbazların yanı sıra ocak, baca, fritöz ve ızgarada meydana gelen yangınları da kısa sürede engelliyor. Özellikle otel, restoran, hastane, havaalanı, okul, alışveriş merkezi ve tatil yerlerinin mutfak bölümlerinde tercih edilen bu sistem; kısa sürede olaya müdahale ediyor olması ve anında devreye girmesi özellikleriyle pek çok işletme tarafından kullanılmaktadır. Bu sistemin kullanılmadığı mutfaklarda çıkan ufak bir yangın bile, bir anda alevlenerek bütün binayı sarıyor ve hasar çok daha büyük oluyor. Çeşitli işletmelerin mutfaklarında yer alan davlumbazlarda çıkan yangınları kısa sürede söndürmeye yarayan davlumbaz yangın söndürme sistemlerinin belli başlı özellikleri şunlardır:

Sistemin otomatik olarak devreye girmesiyle birlikte, bu tür yangınlar için özel olarak geliştirilmiş ve PH seviyesi düşük potasyum karbonat bazlı sıvı; ilgili alana kısa sürede yayılır.

İçerisinde yer alan metal detektörler sayesinde hızlı bir şekilde davlumbazlarda meydana gelen yangın sistem tarafından algılanır.

İlgili alana köpük şeklinde sıvı nozulları göndererek, alevin oksijenle temas etmesini engeller.

Mutfakta çıkan ufak bir yangının bütün mekanı sarmasını engeller ve yangına daha en baştan müdahale ederek olayın büyümesinin önüne geçer.

2009 yılında çıkarılan bir yönetmelikle artık birçok alanda, gaz algılama, kesme ve uyarı tesisatının kullanılması zorunlu hale gelmiştir. “Konutlar dışında kalan yüksek bina, alışveriş merkezleri ve yemek fabrikalarının mutfaklarında ocaklarda kullanılan gazın özelliklerine göre gazın algılama, kesme ve uyarı tesisatının kullanılması zorunludur” ifadesi 2009 senesinde çıkarılan yönetmelikte yer almaktadır. Aynı zamanda tek seferde 100’den fazla kişiye hizmet verilen mekanlarında mutfaklarında da yine; bu sistemlerin kullanılması gerekmektedir. Bu yüzden de davlumbaz söndürme sistemi daha önemli bir hale gelmiştir ve yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır.

Karbondioksitli söndürme sistemleri; insansız ortamda kullanılan bir yangın söndürme sistemi olmaktadır. Karbondioksit gazının, ortamda bulunan oksijen konsantrasyonunu hızlı bir şekilde düşürmesi ve bunun neticesinde de boşalan karbondioksit gazının oluşturduğu şok etkisiyle birlikte ilgili alandaki sıcaklığı azaltması şeklindedir. Çok etkili bir söndürme gücüne sahip olan karbondioksitli söndürme sistemleri; insan sağlığına zarar teşkil edebileceği için, insansız ortamlarda kullanımı uygun olan bir yangın söndürme sistemidir. Bu sistemde; bakım onarım, anında müdahale gibi durumlarda sistemin kontrol dışında harekete geçmemesi adına çeşitli önlemlerin de alınması gerekmektedir. Bu sistemde yer alan nozul ve silindirler; gerek yurtiçinde üretilen malzemelerden oluşturularak, gerekse de yurtdışından ithal edilerek kullanılmaktadır. Ancak her 2 durumda da sistem içerisinde kullanılan vanaların, uluslar arası onaylara sahip olması gerekiyor.

Son derece etkili bir yangın söndürme sistemleri olan ve insansız ortamlarda tercih edilen karbondioksitli yangn söndürme sistemleri nin özellikleri ise şöyledir:

  • Oldukça etkili ve hızlı bir söndürme tekniğine sahip olmaktadır.

  • Ozon tabakasına zarar vermemektedir.

  • Lokal uygulamalarda tercih edilebilir.

  • İnsan gücünün olduğu alanlarda kesinlikle kullanılamaz.

  • Derin ve geniş bir alana yayılmış olan yangınlarda sıklıkla kullanılmaktadır.

  • Elektriksel iletkenliğe sahip değildir.

  • Harekete geçtikten sonra sistemin boşalmasıyla birlikte etrafta bir toz bulut oluşturabilir.

  • Sistemin yeniden doldurulabilmesi adına maliyeti de oldukça düşüktür.

  • Maksimum 1 dakikada sistem boşalmaktadır.

Yukarıdaki özelliklere sahip olan ve son derece etkili bir yangın söndürme sistemi olan karbondioksitli söndürme sistemleri; özellikle bilgisayara odaları, trafolar, tıbbi ya da endüstriyel laboratuarlar, kısacası hassas elektronik aygıtların bulunduğu ortamlarda tercih edilmektedir. Tabi bu tür ortamlarda insansız alan olması gerekmektedir. 

  • Trafo odaları,

  • Güç aktarım odaları,

  • Kablo galerileri,

  • Motor odaları,

  • Boya kabinleri,

  • Yanıcı sıvı depolama alanları,

  • Elektrik kontrol pano odaları,

  • Endüstriyel laboratuarlar,

  • Bilgisayar odaları,

  • Hassas cihazların yer aldığı ortamlar.

Su, kimyasal toz ve köpük gibi yangın söndürme sistemlerinde yangından sonra açığa çıkan ve temizlenmesi gereken atıklar; bu sistem yer almaktadır. Bu yüzden etkili olduğu kadar, oldukça temiz bir yangın söndürme sistemi olarak da dikkat çekmektedir. Maliyetinin düşük olması ve maksimum 60 saniyede boşalan sistemin yüksek maliyet içermeden doldurulabilmesi de yine bu sistemi özel kılan etkenlerde arasındadır. Ancak bu sistemin diğer sistemlere oranla daha sıkı güvenlik önlemlerinin alınmasından sonra kurulması ve kullanılması gerekmektedir. Düşük miktar dahi olsa; karbondioksit gazının solunması hayati tehlikelere neden olmaktadır. Bu yüzden gerekli olan çalışmaların dikkatlice yapılması ve sisteme uygun güvenlik tedbirlerinin mutlaka alınmış olması gerekiyor.

Karbondioksitli söndürme sistemlerinin insansız ortamlarda kullanılması gerektiği düşünüldüğünde; en uygun kullanım alanları şu şekilde olmaktadır.

4 farklı çeşidi bulunan sprikler yangın söndürme sistemleri; yanıcı madde, raf düzeni olup olmadığı, donma riski olup olmaması, risk grubu ve buna bağlı olarak ayarlanan debi, boru montaj güzergahı, deprem bölgesinde olup olmadığı gibi detaylar dikkate alınarak hazırlanır. Bu doğrultuda nozul modeli seçilir ve nozulun patlama ısısı belirlenir. Sprinkler söndürme sistemlerinin modeli göre; vana grupları da düzenlenir.

Otomatik sprinkler belli bir su kaynağına bağlı olan ve içerisinde su bulunan boru sistemlerine montajı yapılmış olan ıslak borulu sprinkler söndürme sistemlerinde; yangın nedeniyle açığa çıkan ısının etkisiyle sprikler açılır ve su yanan madde üzerine yoğun bir şekilde akar. Yangından oluşan ısının etkisiyle otomatik olarak harekete geçen bu sistemde; suyun yağmurlama halinde yanıcı madde üzerine boşalması sağlanır.

Bu sistemde boru şebekesi su kaynağı ve boru şebekesi arasında yer alan vanayı kapalı tutacak bir basınçlı hava uygulanır. Ya da bunun yerine nitrojen gazıyla bu bölge doldurulur. Hava basıncı, şebekenin giriş kısmına yerleştirilen bir vanayla otomatik olarak kontrol edilir. Yangın sonucunda açığa çıkan ısı, herhangi bir sprinki aktif duruma getirir ve boru şebekesi içerisinde yer alan basınç hızla düşer. Basıncın düşmesiyle birlikte kuru boru şebekesi girişinde yer alan vana otomatik olarak açılır ve borular suyla dolarak, yangın bölgesine doğru harekete geçerek. Islak borulu sprinkler söndürme sistemlerinin kullanılamadığı durumunda, daha düşük sıcaklıktaki bölgelerde; kuru borulu sprinkler söndürme sistemleri kullanılmaktadır.

Islak ve kuru borulu sprinkler söndürme sistemlerine benzer bir yapıda olan Deluge sprinkler söndürme sistemlerinde; kontrol vanası normalde kapalı olur. Vana ayrı bir yangın algılama sistemi vasıtasıyla kendiliğinden otomatik olarak harekete geçerek açılmaktadır. Hızlı şekilde yayılan yangınların kontrol altına alınmasında ve kısa sürede yoğun miktarda suya ihtiyaç duyulduğu durumlarda tercih edilmektedir. Aynı zamanda standart sprinklerin kullanıldığı bu sistemde; bütün sprinkler açık vaziyette beklemektedir.

Deluge sprinkler söndürme sistemlerine benzeyen, ancak sprinklerin açık konumda olmadığı Preaction sprinkler söndürme sistemlerinde; sprinkler eriyebilme özelliğine sahip olan elemanlar ya da cam ampuller vasıtasıyla korunmaktadır. Kontrol vanasının ön hareketli vana vazifesi görmektedir. Yangın meydana gelmesi sonucu oluşan ısıyla birlikte ön hareket vanası açılır ve boru şebekesi suyla dolar. Bu şekilde yanıcı bölgeye doğru harekete geçer.

4 farklı modeli bulunan sprinkler söndürme sistemlerinin çeşitli ekipmanları da bulunmaktadır. Bunlar şu şekildedir:

  • Islak alarm vanaları ve aksesuarlar,

  • Kuru tip alarm vanaları ve aksesuarlar,

  • Deluge alarm vanaları ve aksesuarlar,

  • Preaction alarm vanaları ve aksesuarlar,

  • OS&Y tipi vanalar,

  • Kelebek tipi vanalar,

  • Akış monitor switchleri,

  • Vana açık ve kapalı monitor switchleri,

  • İtfaiye bağlantı başlıkları,

  • Test ve drenaj vanaları,

  • Debi ölçmeye yarayan cihazlar,

  • Flow metre cihazları,

  • Basınç anahtarları,

  • Küresel vanalar,

  • Gate vanalar,

  • Check vanalar.

Son gelen yönetmelikle birlikte, bazı binalarda ve çeşitli yapılarda sprinkler söndürme sistemlerinin kullanılması zorunlu hale gelmiştir. Buna göre aşağıdaki alanlarda sprinkler söndürme sistemleri zorunludur.

  • Büro ve konut dışında kalan yüksek binalar,

  • Yüksekliği 30.50 metreden fazla olan büro alanları,

  • Yüksekliği 51.59 metreden fazla olan apartmanlar,

  • 20’den fazla araç kapasitesine sahip olan ve birden fazla bodrum katı bulunan kapalı otoparklar,

  • 200’den fazla yatak sayısına sahip olan pansiyon, otel ya da misafirhaneler,

  • Kullanım alanı 2000 metrekarenin üzerinde olan mağaza, alışveriş merkezleri, eğlence mekanları, toplantı yerleri ve geniş çaplı işletmeler.

Yangın algılama ve alarm sistemleri her türlü yapı, bina, tesis ve işletmelerde çıkabilecek yangınları daha başlangıç aşamasında tespit etmek, binada yaşayanları bu durumdan haberdar etmek, gerekli güvenlik birimlerine ve itfaiyeye haber vermek amacıyla kurulan hem can hem de mal korumaya yönelik sistemlerdir. Bütün güvenlik sistemleri önemli olmasına rağmen yangının bir binaya ve yaşayanlarına verebileceği zararlar düşünüldüğünde yangın algılamanın gerekliliği daha net anlaşılabilir.

Yangın algılama sistemleri, yürürlükteki yangından korunma yönetmeliklerine ve ilgili standartlara uygun olarak tasarlanmaktadır. Binalarda farklı ihtiyaçlara cevap verebilecek çok çeşitli uygulamalar yapılabilmektedir. Günümüzdeki teknolojik yapılaşmada yüksek binalar, fabrikalar, iş merkezleri, hastaneler ve insanların yoğun olarak bulunduğu binalarda yangın algılama sistemleri ile diğer güvenlik ve kontrol sistemleri arasında entegrasyon ihtiyacı ve seviyesi her geçen gün artmaktadır.

Su sisi yangın söndürme sistemlerinin amacı;

  • Yangının meydana geldiği bölgede oluşan ısı enerjisini emmekte ve buharlaşmaktadır. Ortamın ısısının düşmesine yardımcı olmaktadır ve 900 C’den 50 C’ye kadar ısıyı düşürmektedir.

  • Su sisi tanecikleri; sıvı halden gaz hale geçene kadar 1760 kere hacimsel olarak genleşmektedir. Bu sayede yanıcı bölgede yer alan oksijeni ortamdan uzaklaştırmaktadır. Oksijen miktarını kısa sürede % 21’den % 17’ye kadar düşürmektedir. 

Köpüklü yangın söndürme sistemleri genel olarak yanıcı ve sıvı kimyasalların ya da yakıtların söndürülmesinde kullanılmaktadır. Protein bazlı, sentetik bazlı, alkole dayanıklı ve film oluşturucu köpük çeşitleri; kimyasal özelliklere göre değişkenlik gösterebilmektedir. 
Otomatik olarak dizayn edilebildiği gibi manuel olarak da oluşturulabilen köpüklü yangın söndürme sistemleri; yanıcı bölgeye anında müdahale ederek yangının büyümesini engellemektedir. Köpüğün genel olarak yaygın bir şekilde kullanıldığı alanlar;

Köpüklü sprinkler sistemi, Köpüklü yangın dolapları, Tank söndürme sistemi, Köpüklü monitor sistemi, Köpük jeneratörü gibi alanlar olmaktadır.